Το τριφύλλι, η φανέλα, ο κόσμος και οι δημοσιογράφοι

Εξαιρετικό άρθρο-επιστολή του φίλου Θάνου Κ.

Είναι καιρός τώρα που θέλω να γράψω κάτι για το MyPanathinaikos αλλά η ελληνική ποδοσφαιρική επικαιρότητα που αλλάζει δραματικά με καθημερινή ταχύτητα δεν μου δίνει την ευκαιρία γιατί με το που «χωνεύω» το ένα έρχεται το επόμενο και με χτυπάει κατακούτελα! Και χωρίς να θέλω να δραματοποιήσω την κατάσταση, ποτέ πριν η απόσταση που με χωρίζει από την Ελλάδα δεν μου φάνηκε μεγαλύτερη από τώρα και φυσικά εδώ δεν αναφέρομαι μόνο στα αθλητικά και δη ποδοσφαιρικά τεκταινόμενα αλλά και στα κοινωνικά. Και αυτό χωρίς να σημαίνει ότι εγώ ζω στον παράδεισο. Όσοι από εσάς παρακολουθείτε την αρθρογραφία μου ξέρετε πολύ καλά ότι ποτέ δεν υπήρξα φειδωλός για την κατάσταση στη Σκανδιναβία και δυστυχώς τους τελευταίους μήνες και ειδικά τις τελευταίες μέρες η Σκανδιναβία φρόντισε να επαληθεύσει τους χειρότερους φόβους μου.

Δεν θέλω να μιλήσω για τα σκάνδαλα που είδαν το φως της επικαιρότητας τον τελευταίο καιρό. Τα ξέραμε όλοι, ακόμα κι εγώ που ζω χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά. Απλά στρουθοκαμηλίζαμε όπως κάνουμε και με δεκάδες άλλα θέματα με ρυθμό που μερικές φορές μας κάνει συνυπεύθυνους για τα σημερινά κατάντια της Ελλάδας. Κανένας από όσους ασχολήθηκαν με το Ελληνικό επαγγελματικό ποδόσφαιρο δεν έχει καθαρή συνείδηση γιατί ακόμα και όταν δεν έκαναν τίποτα, με την σιωπή τους γινόντουσαν συνένοχοι. Και σε αυτό συμπεριλαμβάνονται και ιδιοκτήτες, μεγαλομέτοχοι ή απλοί μέτοχοι του Παναθηναϊκού χωρίς να στοχοποιώ κανέναν.

Και εδώ φτάσαμε στο πρώτο θέμα που ήθελα να αναφερθώ και είναι ενοχλητικά – τουλάχιστον για μένα – επίκαιρο. Τονίζω το «για μένα» γιατί εδώ εκφράζω προσωπικές απόψεις και γι αυτό θα χρησιμοποιήσω και προσωπικά παραδείγματα. Κατάγομαι από μια οικογένεια με Παναθηναϊκή παράδοση χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ο πατέρας μου ή κάποιος θείος με έπιασαν από το λαιμό και με υποχρέωσαν να προσεύχομαι στο Παναθηναϊκό τρεις φορές την ημέρα πριν το φαγητό. Ούτε έγινα Παναθηναϊκός γιατί πρόεδρος ήταν ο Πανουργιάς, ο Ασημακόπουλος ή ο Απόστολος Νικολαΐδης. Παναθηναϊκό με έκανε ο Δομάζος – ο ποδοσφαιριστής Δομάζος, έχω λόγο που το τονίζω και θα το εξηγήσω παρακάτω* – ο Αντωνιάδης, ο Οικονομόπουλος, ο Φυλακούρης, ο Καψής, ο Ελευθεράκης.

Αυτές οι λαμπρές μορφές της δεκαετίας του 60 και του 70, δεν εκπαίδευαν Παναθηναϊκούς αλλά δημιουργούσαν ποδοσφαιρόφιλους και αγωνιστές, ανθρώπους με φιλότιμο και ηθική. Αυτοί οι λαμπροί ποδοσφαιριστές όταν έμπαιναν στο γήπεδο έδιναν τα πάντα όχι για το πορτοφόλι τους – που βέβαια τα έσοδα τους ήταν αστεία σε σχέση με τους σημερινούς και δεν ήταν μισθοί αλλά …χορηγίες και «δώρα» – όχι μόνο για το τριφύλλι που σαφώς το σεβόντουσαν αλλά και για μας που κρεμόμασταν στις κερκίδες και μαζί με το τριφύλλι και την πράσινη φανέλα ήμασταν ο Παναθηναϊκός. Όταν τελείωσε ο αγώνας στο Γουέμπλεϊ ο τρυφερός αυτός άνθρωπος ο Φυλακούρης έκλαιγε και όλο κοιτούσε την εξέδρα που ανάμεσα στο Αγγλικό κοινό βρισκόντουσαν οι λιγοστοί Έλληνες όρθιοι που συνέχιζαν να φωνάζουν ρυθμικά «Παναθηναϊκός». Δεν ήταν μόνο η ήττα που τον στενοχωρούσε, το άδικο τέλος μιας καταπληκτικής πορείας αλλά η αίσθηση ότι απογοήτευσε αυτούς τους λίγους που ήταν εκεί και τις χιλιάδες που πρέσβευαν στην Ελλάδα.

Και βέβαια η προσωπικές μου αναμνήσεις δεν μειώνουν την αξία άλλων που συνέχισαν αυτό που λέγεται Παναθηναϊκός. Ο μικρός του Ελληνικού ποδοσφαίρου, ο Σαραβάκος. Ο Κωνσταντίνου, ο Δημόπουλος, ο συγχωρεμένος ο Κυράστας. Ας προσθέσουμε και μερικούς ξένους, ο Ζάετς, ο Ρότσα, ο καταπληκτικός Βαζέχα ακόμα και ο πολύ τελευταίος Τζιμπρίλ Σισέ. Το κοινό χαρακτηριστικό όλων το τρίπτυχο, τριφύλλι – φανέλα – ο κόσμος. Το τριφύλλι για την ιδέα/αξίες που εκφράζει αυτή η ομάδα, η φανέλα για την ιστορία της και ο κόσμος για τη διάρκεια της μέσα στην ιστορία και την ιδέα.

Κανένας πατέρας, θειος ή ανιψιός, βγενάκης ή μπενάκης δεν συμπεριλαμβάνεται σε αυτό το τρίπτυχο και κάτι που πρέπει να καταλάβουν όλοι – συμπεριλαμβανομένων των ιδιοκτητών, μετόχων, μεγαλομετόχων και οπαδών – είναι ότι είναι διαχειριστές με την προϋπόθεση ότι σέβονται το τρίπτυχο ιδέα/αξίες, ιστορία και κόσμο. Πρόσθεσα του οπαδούς γιατί κατά περιόδους – και δυστυχώς και τελευταία – οι οπαδοί του Παναθηναϊκού δείχνουν στοιχεία που δεν συμφωνούν με την ιδέα/αξιες του Παναθηναϊκού. Πάντα με ενοχλούσε η ιδέα μια ζυγαριάς ή ενός παναθηναϊκόμετρου που μετράει πόσο Παναθηναϊκός είναι ο καθένας μας χρησιμοποιώντας σαν μέτρο σύγκρισης πρόσκαιρους όρους. Ζω πάνω από τριάντα χρόνια εκτός Ελλάδος μόνιμα και σε αυτά τα τριάντα χρόνια είναι θέμα να έχω βρεθεί σε παιχνίδι του Παναθηναϊκού περισσότερο από δέκα φορές. Κι αν έχω βρεθεί σε παιχνίδια του μπασκετικού Παναθηναϊκού αυτό οφείλεται στα συχνά ευρωπαϊκά ταξίδια του. Αυτό με κάνει λιγότερο Παναθηναϊκό; Παράλληλα το ότι ήμουν μέσα στο Γουέμπλεϊ με κάνει περισσότερο Παναθηναϊκό; Εμείς οι παναθηναϊκοί δεν είχαμε ποτέ ανάγκη από αυτού του είδους τις γενιτσαρικές ζυγαριές για να αποδείξουμε υπακοή και πίστη, αυτά ήταν και είναι αρρώστιες που κουβαλούσαν και κουβαλάνε οι ολυμπιακοί. Πότε αρπάξαμε αυτόν το ιό;

Και κάτι για του ιδιοκτήτες, μετόχους, πολυμετόχους. Ο ελληνικός λαός έχει πολλές και πολύ σοφές παροιμίες, μια από αυτές λέει: τα μεταξωτά βρακιά θέλουν και μεταξωτούς κωλους! Αν δεν αντέχουν το οικονομικό βάρος, την προβολή ή την κριτική ακόμα και την κακόβουλη τότε γιατί ανακατεύτηκαν; Δεν ήξεραν ότι ο παναθηναϊκός δεν είναι απλά μια επιχείρηση και παράλληλα δεν ήξεραν ότι στον Παναθηναϊκό εκτός από budgets και business plans υπάρχει και ένας κόσμος με απαιτήσεις και προσδοκίες;

Αλλά σε όλα αυτά μεγάλη ευθύνη φέρνει και ο αθλητικός τύπος και εδώ ξεκινά το δεύτερο θέμα που ήθελα να αναφερθώ. Υπηρετώ τη δημοσιογραφία πάνω από τριάντα χρόνια και τα πρώτα μου βήματα τα έκανα στην Ελλάδα στη σκιά ολυμπίων μορφών της ελληνικής δημοσιογραφίας. Μια μάλιστα από αυτές τις μορφές με συμβούλευσε γνωρίζοντας τις σχέσεις μου με το εξωτερικό και προβλέποντας τη συνέχεια να φύγω όσο πιο γρήγορα μπορώ. Στην Αγγλία που ήταν ο προορισμός μου βρεθήκαν άλλες λαμπρές μορφές που διαμόρφωσαν κατά κάποιο τρόπο αυτό που είμαι σήμερα. Αλλά υπήρξε ένα μάθημα που το πήρα από την μεγάλη Ελένη Βλάχου και δεν θα το ξεχάσω ποτέ, δημοσιογραφία δεν σημαίνει μόνο να ενημερώνεις αλλά και να εκπαιδεύεις. Και εκπαιδεύω δεν σημαίνει μόνο να εκπαιδεύω το κριτικό πνεύμα του αναγνώστη ώστε να διαμόρφωση άποψη αλλά εκπαιδεύω και τη γλώσσα του. Φυσικά η Ελένη Βλάχου είχε για δάσκαλο τον πατέρα της αυτόν τον ογκόλιθο της Ελληνικής γλώσσας, τον Γεώργιο Βλάχο που τα κείμενα/αρθρα του –παρ’ όλες τις ιδεολογικές διαφορές – τα θεωρώ Βίβλο της δημοσιογραφίας.

Με δημοσιογραφική ταυτότητα με έχουν τιμήσει δυο χώρες και μάλιστα στη Φιλανδία είμαι ο μόνος ξένος μέλος της εθνικής ένωσης δημοσιογράφων και άρθρα μου δημοσιεύονται η γίνονται σημείο αναφοράς από την Ιαπωνία μέχρι την Κολομβία. Έχω δει πολέμους – περισσότερους από όσους θα ήθελα – και έχω πάρει συνέντευξη από τον Νέλσον Μαντέλα ανάμεσα σε άλλες προσωπικότητες του αιώνα που μας πέρασε. Δεν έχω πρόβλημα αυτοπροβολής και δεν θέλω να σας γράψω το βιογραφικό μου απλά θέλω να σας κάνω να νιώσετε πόσο περήφανος νιώθω για το χώρο που υπηρετώ. Και γι αυτό με πληγώνει κάθε φορά που διαβάζω το χαρακτηρισμό «αλήτες ρουφιάνοι δημοσιογράφοι».

Όπως κάθε χώρος έτσι και η δημοσιογραφία έχει τα καλά και τα σάπια μήλα της. Υπάρχουν καλοί γιατροί και χασάπηδες γιατροί, υπάρχουν καλοί υδραυλικοί και κλεφτές υδραυλικοί (τα παραδείγματα είναι τυχαία) αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι οι γιατροί είναι χασάπηδες ούτε ότι όλοι οι υδραυλικοί είναι κλέφτες και αρνούμαι να πιστέψω ότι όλοι οι δημοσιογράφοι είναι αλήτες και ρουφιάνοι και γι αυτό θα σας παρακαλούσα να το σκεφτείτε διπλά κάθε φορά που το γράφετε. Ναι υπάρχουν ρουφιάνοι δημοσιογράφοι και δεν είναι μόνο ελληνικό προνόμιο. Όλα τα δικτατορικά καθεστώτα και ολιγαρχικές μορφές εξουσίας χρησιμοποιούν τη δημοσιογραφική ταυτότητα για να «διεισδύσουν», εταιρίες πληρώνουν δημοσιογράφους για να γράφουν κατευθυνόμενα άρθρα και μακιαβελικοί πρόεδροι (πολλά τα Ελληνικά παραδείγματα ακόμα και πολύ τελευταία) δημιουργούν δημοσιογραφικά κέντρα αλλά όπως είπε και η Ελένη Βλάχου εμείς οι υπόλοιποι εκπαιδεύουμε το κριτικό πνεύμα του αναγνώστη ώστε να αναγνωρίζει τον ρουφιάνο και να τον απομονώνει. Και όπως έχει διαμορφωθεί τα τελευταία χρόνια ο τύπος με την εισβολή του ιντερνέτ ακόμα και τα blogs υποχρεούνται να βοηθήσουν σε αυτό το πόλεμο. Βλέπετε η επισκεψημότητα/αναγνωσιμότητα φέρνει και υποχρεώσεις.

Πολλές φορές ξεχνάμε κάτι πολύ σημαντικό, ότι ο κλέφτης και ο ρουφιάνος τον πρώτο χρόνο χαίρονται (άλλη μια σοφή Ελληνική παροιμία) και το μόνο που τους κρατεί είναι η ακροαματικότητα ή η αναγνωσιμότητα, βλέπετε σε αυτή τη περίπτωση – και σε αντίθεση με τα blogs για παράδειγμα που γίνεται εθελοντικά και συχνά από αγάπη – αυτά είναι στοιχεία μετρήσιμα. Πόσο θα αντέξει κάποιος να επενδύει σε μια εφημερίδα που πουλά μερικές εκατοντάδες φύλλα; Και πόσο θα αντέξει ένας σταθμός να έχει μια εκπομπή που κανένας δεν ακούει (και δεν παίρνει τηλέφωνο ή βρίζει μέσα από forums και blogs) άρα δεν φέρνει διαφημίσεις; Σκεφτείτε το.

Κάποια πράγματα ακόμα που ήθελα να γράψω τα αφήνω για την επομένη φορά γιατί νιώθω ότι καταχρώμαι το χώρο και την ευγένεια των διαχειριστών, μέχρι την επομένη φορά λοιπόν χαιρετισμούς από την καλοκαιρινή Φιλανδία.

* Για τον Μίμη Δομάζο, τον σημερινό Δομάζο, έχω την ίδια στάση που είχα πάντα και για τον Μίκη Θεοδωράκη – χωρίς να θέλω να προσβάλω τον ένα η τον άλλο η να κάνω συγκρίσεις. Ο Μίκης όσο αφορά τις πολιτικές του θέσεις με έχει μπερδέψει τόσο πολύ τα τελευταία τριάντα χρόνια ώστε απλά να κουνώ το κεφάλι μου κάθε φορά που ανακατεύεται με κάτι καινούργιο. Αλλά όταν ακούω τη μουσική που έχει συνθέσει ο Θεοδωράκης πάλλεται η ψυχή μου. Έτσι ότι και να λέει ο στρατηγός σήμερα, δεν θα μπορέσει ποτέ να σκιάσει την αγάπη που του είχε το παιδί που μεγάλωνε την δεκαετία του εξήντα και που ονειρευόταν μια μέρα να γίνει …Δομάζος! Θέλω να πιστεύω ότι τα κατάφερα, απλά σε διαφορετικό γήπεδο!

Θάνος Κ.
(Σημείωση MyPanathinaikos: Τον φίλο Θάνο μπορείτε να τον διαβάζετε στο εξαιρετικό OVI MAGAZINE)